Agencja może sprzedawać grunty z Zasobu WRSP bez przetargu osobom, którym przysługuje pierwszeństwo w ich nabyciu. Może także bez przetargu w określonych przypadkach wydzierżawiać grunty Zasobu.

Osoby uprawnione do nabycia gruntów z Zasobu WRSP bez przetargu to:

• osoby fizyczne lub prawne, które w dniu ich przejęcia przez Agencję do Zasobu władały nimi na podstawie umowy lub decyzji administracyjnej,
• użytkownicy wieczyści danych gruntów,
• kandydaci ustaleni na nabywców w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy, tj. przed dniem 1.01.1992 r.

Ponadto pierwszeństwo w nabyciu gruntów przysługuje:

• byłym właścicielom lub ich spadkobiercom, jeżeli grunty te zostały przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem 1 stycznia 1992 r.,
• spółdzielniom produkcji rolnej władającym faktycznie zbywanymi gruntami, do których użytkowanie ustanowione na rzecz tych spółdzielni wygasło z dniem 31 grudnia 1993 r.,
• dzierżawcom zbywanych gruntów, jeżeli dzierżawa trwała faktycznie przez okres co najmniej trzech lat.

Osoby, którym przysługiwało pierwszeństwo w nabyciu gruntów przeznaczonych do sprzedaży Agencja zawiadamiała na piśmie, w którym analogicznie jak w wykazie, podawała dane dotyczące nieruchomości, a ponadto cenę i inne warunki nabycia oraz termin (nie krótszy niż 21 dni od otrzymania zawiadomienia) złożenia na piśmie oświadczenia, że wyraża zgodę na nabycie nieruchomości po cenie i na warunkach określonych w zawiadomieniu.

Przetargu na dzierżawę nie stosuje się jeżeli:

1. nieruchomość, która w dniu przejęcia przez Agencję znajduje się na podstawie umowy lub decyzji administracyjnej we władaniu osoby fizycznej lub prawnej – może być wydzierżawiana tej osobie w okresie jednego roku od dnia przejęcia przez Agencję do Zasobu WRSP,
2. w wyniku kolejnego przetargu nie został wyłoniony dzierżawca,
3. nieruchomość jest wydzierżawiana jednoosobowej spółce utworzonej przez Agencję,
4. dotychczasowy dzierżawca złożył Agencji oświadczenie o zamiarze dalszego dzierżawienia nieruchomości na nowych warunkach uzgodnionych z Agencją, z tym że czynsz nie może być niższy niż dotychczasowy,
5. spółdzielnia produkcji rolnej, która użytkowała nieruchomości rolne przed dniem 31 grudnia 1993 r. i nadal faktycznie włada tą nieruchomością, złożyła wniosek o jej wydzierżawienie,
6. nieruchomość przeznaczona przez Agencję pod ogródek przydomowy jest wydzierżawiana osobie korzystającej dotychczas z takiego ogródka bez tytułu prawnego w związku z utratą mocy obowiązującej układu zbiorowego albo zakładowej umowy zbiorowej,
7. nieruchomość będąca dotychczas w administrowaniu lub jej część jest wydzierżawiana spółce, a łącznie spełnione są następujące warunki:

• gospodarstwo utworzone w związku z oddaniem mienia do administrowania osiągnęło łącznie przez ostatnie trzy lata dodatni wynik finansowy,
• do spółki przystąpiło więcej niż połowa pracowników zatrudnionych w gospodarstwie, według stanu na dzień zawarcia umowy dzierżawy,
• dokonane wpłaty pieniężne na kapitał zakładowy albo akcyjny spółki wynoszą co najmniej 20 proc. wartości majątku obrotowego i ruchomych środków trwałych, wykazanej w bilansie gospodarstwa za rok obrotowy poprzedzający rok, w którym ma być zawarta umowa dzierżawy,
• co najmniej 20 proc. udziałów lub akcji w spółce zostało objętych przez administratora albo przez pracownika gospodarstwa lub jedną z tych osób łącznie z inną osobą, nie zatrudnioną w gospodarstwie.

Grunty sprzedane bez przetargu stanowią 35 % sprzedanych ogółem, natomiast grunty wydzierżawione bez przetargu mają niewielki udział w wydzierżawionych ogółem, bowiem stanowią niecałe 15 %. Udział gruntów sprzedanych bez przetargu waha się w poszczególnych oddziałach i filiach od 51,2 % w filii Suwałki do zaledwie 13,8 % w oddziale rzeszowskim. Stosunkowo dużo (42,3%) sprzedano bez przetargu także w oddziałach: bydgoskim, opolskim i szczecińskim oraz w filiach: Pile (49,9 %) i Koszalinie (42,8%). Stosunkowo najmniej sprzedano w trybie bezprzetargowym ( poniżej 25 %) poza oddziałem rzeszowskim także w gorzowskim, lubelskim i poznańskim. Bez przetargu sprzedano grunty głównie (95 %) dzierżawcom, którym przysługiwało prawo pierwszeństwa w nabyciu gruntów, które dzierżawili przez okres co najmniej trzech lat.

Udział gruntów wydzierżawionych bez przetargu waha się w poszczególnych oddziałach i filiach od 77,8 % w oddziale warszawskim do zaledwie 0,5 % w filii w Zielonej Górze. Tak wysoki wskaźnik w oddziale warszawskim jest zrozumiały, bowiem, jak wiemy, jeżeli wydzierżawiana była nieruchomość jednoosobowej spółce utworzonej przez Agencję, to zgodnie z ustawą nie stosowano przetargu, a przecież to jedynie Oddział warszawski organizował jednoosobowe spółki hodowli roślin i zwierząt, jak również większość spółek komercyjnych.

• Tabela 1. Sprzedaż i dzierżawa gruntów Zasobu WRSP w trybie bezprzetargowym. Stan na 31.12.2003 r.
• Tabela 2. Sprzedaż i dzierżawa gruntów Zasobu WRSP w trybie bezprzetargowym według oddziałów i filii. Stan na 31.12.2003 r.